KRZYŻ ŚW. ZACHARIASZA – KARAWAKA NIECH BĘDZIE OCHRONĄ PRZED ZARAZĄ
Na świecie miało miejsce siedem pandemii cholery.
Pierwsze niechlubne żniwo choroba zebrała w 1817r. w okolicach Kalkuty (zmarło wtedy 10 tys. żołnierzy brytyjskich i setki tys. ludności hinduskiej). Z regionu Indii choroba rozprzestrzeniła się na świat po linii szlaków handlowych. W Europie najgroźniejsza była epidemia z lat 1831–1838, która to do Polski zawleczona została przez wojska rosyjskie podczas powstania listopadowego (29/30.11.1830r. – 21.10.1831r.). Po raz ostatni cholera szalała na terenie naszego kraju w latach 1892–1895. Tragiczne statystyki można znaleźć w raportach guberni płockiej, okolic Białegostoku czy Lublina.
Z tego właśnie okresu pochodzi 2 ramienny krzyż choleryczny (górne ramę krótsze, dolne dłuższe), który mijamy jadąc do Strachomina w miejscowości Rozstanki. Krzyż ten postawiony został przez mieszkańców, aby chronić okoliczną społeczność od panującej wokoło zarazy czyli tzw. „morowego powietrza” (w tamtych czasach, pomimo dostępnych już badań nad cholerą, panowało przekonanie, że przenosi się przez złe powietrze) i głodu. Jest on zwany też często krzyżem św. Zachariasza lub karawaką (caravaca). Sama nazwa wywodzi się właśnie od krzyża z miasta Caravaca de la Cruz w Hiszpanii z przełomu XVI/XVII wieku. Używany jest on w Kościele katolickim jako ochrona przed zarazą, morowym powietrzem czy epidemiami.
OD POWIETRZA GŁODU OGNIA I WOJNY ZACHOWAJ NAS BOŻE 1893 – 2005
Na krzyżu wyryty jest drukowanymi literami napis: „Od powietrza, głodu, ognia i wojny zachowaj nas Boże 1893-2005„. Data wyrzeźbiona wskazuje, że krzyż został wzniesiony w roku 1893 i nieprzerwanie przez 112 lat – do 2005 chronił mieszkańców od złego.
Obecny drewniany krzyż w kolorze ciemnego brązu, otoczony niskim drewnianym płotkiem, niestety nie jest już tym pierwotnym z 1893 r, ale wierną repliką poprzedniego równie okazałego drewnianego symbolu, który to z biegiem czasu uległ zniszczeniu.
Oryginalny krzyż był delikatnie niższy, umocowany bezpośrednio w gruncie z pomocą kamieni, obsadzony krzewami bzu lilaka. Miał kolor jasnego brązu, wyżłobiony ten sam napis i rok postawienia 1893.
Zbliżenie na ramiona krzyża pokazują wyraźnie zarówno napis jak i nową pasyjkę Jezusa. Poprzednia, dawna pasyjka jest umieszczona u podnóża krzyża.